Erkebiskop. Foreldra er ukjende.

Guttorm var erkebiskop i 10 år og starta si embetsgjerning med å delta på det fjerde laterankonsilet i Roma hausten 1215. Han styrte kyrkjeprovinsen med fast hand og presiderte på riksmøtet i Bergen 1223, der arveretten til den norske trona vart endeleg avgjord i Håkon 4 Håkonssons favør.

Etter at erkebiskop Tore Gudmundsson døydde 1214, vart Guttorm vald til ny erkebiskop. Våren 1215 drog han via England til Roma for å bli vigsla av pave Innocens 3. Det har truleg skjedd før det fjerde laterankonsilet åpna i november. Dei islandske annalane fortel at han først kom heim att til Nidaros 1216; derfor har ein rekna med at den nyvigsla erkebiskopen deltok på konsilet. Ingen ting er kjend om hans geistlege bakgrunn, og opplysninga i ein annalredaksjon om at han hadde vore abbed, står heilt isolert.

Mange av dei embetsoppgåvene Guttorm fekk som erkebiskop, var knytte til føresegner utferda av konsilet, og vi kjenner til sju fullmakter, brev og rundskriv frå pavestolen til erkebiskopen. Elles var Guttorm flittig på visitasreiser, og det er mogleg han heldt provinssynode i tilknyting til riksmøta i Bergen 1218 og 1223. Mykje arbeid fekk han med islandske kyrkjesaker; særskilt galdt dette langvarige stridar kring den vidløftige Holarbispen Gudmund Arason. Gudmund oppheldt seg i Noreg gjennom store deler av Guttorms embetstid, og 1222 stemna erkebiskopen islandske høvdingar til Noreg i eit fåfengt forsøk på å bilegge konflikten.

Da Håkon Håkonsson vart hylla til konge våren 1217, var erkebiskop Guttorm på visitasreise i Hålogaland. Først 1218 kom erkebiskopen på banen, på eit riksmøte i Bergen der Håkons kongsætt skulle provast ved at kongsmora Inga av Varteig bar jernbyrd. Erkebiskopen hadde ein presiderande funksjon på møtet, og var saman med Skule Bårdsson jarl sjølve drivkrafta bak jernbyrden. På denne måten fekk han demonstrert at tronskiftet året før hadde vore i strid med kyrkjas tronfølgjerettslege syn, samtidig som omsynet til indre fred kravde sterkare legitimitet for kongens rettsgrunnlag. Det var erkebiskopen som kunngjorde utfallet av jernbyrden, og han fornya samtidig riksdelingsavtalen mellom kongen og jarlen.

Fram til dette tidspunktet skildrar Håkon Håkonssons saga fleire episodar som i sum teiknar eit heller grått bilete av forholdet mellom kongen og erkebiskopen. At det har vore eit anstrengt tilhøve treng ein snautt tvile på, men samtidig må det understrekast at soga gir ei utprega partsframstilling. Det ser ut til at ei meir gjennomgripande forsoning mellom konge og erkebiskop kom 1222, og det har vore vanleg å datere det såkalla myntprivilegiet – der kongen gav erkestolen eksklusiv rett til å slå mynt – til dette året. Samtidig tok kong Håkon erkestolen med alt tilhørande gods i sitt vern.

Forsoninga 1222 var ei forutsetning for den breiare politiske avklaringa som kom på det store riksmøtet i Bergen sommaren 1223. Etter kong Håkons ønske var det erkebiskop Guttorm som presiderte. Etter at landets lagmenn hadde gitt samrøystes orskurd for at Håkon var næraste arving til trona, erklærte erkebiskopen Håkon Håkonsson som rettmessig norsk konge. I dei følgjande forhandlingane mellom kongen og Skule jarl om delinga av landet, var Guttorms meklingsinnsats avgjerande. Avtalen vart skriftfest, og besegla av kongen, jarlen, erkebiskopen og biskopane.

Erkebiskop Guttorms embetstid fall saman med ein politisk uroleg tidbolk i norsk rikshistorie. Som kyrkjepolitikar var Guttorm smidig og fast på same tid, og hans pragmatiske forhandlingsevner verka utan tvil dempande på konfliktane kring arveskifte og riksdeling. Den norske kyrkjeorganisasjonen vart styrkt i hans tid, og han arbeidde målretta for å gje domkapitlet ved erkestolen ei sterkare stilling. Byggjearbeidet på Nidarosdomen fekk også eit nytt løft med erkebiskop Guttorm.

Fleire historikarar har gissa på at erkebiskop Guttorm hørte til den mektige Reinsætta i Trøndelag, men det fins ingen rimelege belegg for dette. Det einaste vi veit om hans slektsforhold, er at han var bror til ein birkebeinarhøvding med namnet Hallvard Skygna, som vart drepen av baglane i Nidaros 1200. At han skal ha vore utdanna ved St. Victor-klosteret i Paris, slik enkelte har meint, er også utan kjeldegrunnlag.

  • Isl.Ann.
  • RN, bd. 1
  • Biskupa sögur, bd. 1, 1858
  • Sverris saga, utg. av G. Indrebø, 1920
  • Håkon Håkonssons saga, i Noregs kongesoger,bd. 4, 1979
  • K. Helle: Konge og gode menn i norsk riksstyring ca. 1150–1319, 1972
  • R. Keyser: Den norske Kirkes Historie under Katholicismen, bd. 1, 1856
  • NFH, del 3, 1857
  • L. Daae: En Krønike om Erkebiskopperne i Nidaros,1897
  • O. Kolsrud: “Den norske Kirkes Erkebiskoper og Biskoper”, i DN, bd. 17B, 1913
  • E. Bull d.e.: biografi i NBL1, bd. 5, 1931
  • O. A. Johnsen: “Fra den eldste tid til 1252”, i Nidaros erkebispestol og bispesete 1153–1953, 1955